Dilbilim Terimleri Sözlüğü

Örnek: Türkçe'de /k/ ve /g/ birer fonemdir. 'Kal' ve 'Gal' kelimelerindeki anlam farkı bu fonemlerden kaynaklanır.

Örnek: 'Evler' sözcüğünde 'ev' ve '-ler' iki ayrı morfemdir.

Örnek: Türkçe'de çoğul eki {-lAr}: '-ler' (evler) ve '-lar' (odalar) şeklinde iki alomorfa sahiptir.

Örnek: 'Kar' ve 'Gar' minimal çifttir çünkü sadece /k/ - /g/ fonem farkı bulunur.

Örnek: Osmanlıca'dan modern Türkçe'ye geçiş sürecinin incelenmesi artzamanlı bir çalışmadır.

Örnek: Günümüz Türkçesi'nin ses sisteminin analizi eşzamanlı bir çalışmadır.

Örnek: 'Ağaç' sözcüğünün ses dizilimi /aɑt͡ʃ/ gösterenidir.

Örnek: 'Ağaç' sözcüğünün zihnimizde oluşturduğu bitki kavramı gösterilendir.

Örnek: 'Gel-di-m' sözcüğünde üç biçimbirim vardır: gel (kök), -di (zaman), -m (kişi).

Örnek: Türkçe'de özne-nesne-yüklem sıralaması (SOV) temel sözdizimsel yapıdır: 'Ali kitabı okudu.'

Örnek: Türkçe'de kelime sonunda /b/ sesi /p/'ye dönüşür: 'kitap' → [kitap], ancak 'kitabı' → [kitɑbɯ].

Örnek: Kalın ünlülü kökler kalın ekleri alır: 'oda-lar', ince ünlülü kökler ince ekleri alır: 'ev-ler'.

Örnek: 'Kitap' sözcüğü ünlü ile başlayan ek aldığında 'kitabı' olur: /p/ → /b/.

Örnek: 'Güzellik' sözcüğü 'güzel' kökünden '-lik' eki ile türetilmiştir.

Örnek: 'Banka' sözcüğü para işlemlerinde farklı, nehir kenarında farklı anlam taşır - bağlam belirler.

Örnek: Türkçe'deki /ɯ/ sesinin arka, dar, düz bir ünlü olduğunun belirlenmesi sesbilim çalışmasıdır.

Örnek: Türkçe'de /p/ ve /b/ iki ayrı sesbirimdir.

Örnek: 'Geldin mi?' sorusunda sondaki yükselme tonlama ile sağlanır.

Örnek: Türkçe'de vurgu genellikle son hecededir: 'kitap', 'masalar'.

Örnek: 'On bir' söyleyişinde /n/ sesi /m/'ye dönüşür: [om bir].

Örnek: 'Evcilik' sözcüğünün kökü 'ev'dir.

Örnek: 'Gel-iyor-lar' sözcüğünde '-iyor' ve '-lar' birer ektir.

Örnek: 'Kitap-lar-ı-mız' sözcüğündeki '-lar', '-ı' ve '-mız' çekim ekleridir.

Örnek: 'Güzel' sıfatından 'güzellik' ismi '-lik' yapım eki ile türetilir.

Örnek: Türkçe'nin SOV (Özne-Nesne-Yüklem) sıralaması sentaks konusudur.

Örnek: 'Ali okula gitti' cümlesinde özne, dolaylı tümleç ve yüklem olmak üzere üç öge vardır.

Örnek: 'Çocuklar oynuyor' cümlesinde 'oynuyor' yüklemdir.

Örnek: 'Kedi uyuyor' cümlesinde 'kedi' öznedir.

Örnek: 'Ali elmayı yedi' cümlesinde 'elmayı' nesnedir.

Örnek: 'Güzel' ve 'hoş' sözcükleri eş anlamlıdır.

Örnek: 'Sıcak' ve 'soğuk' sözcükleri karşıt anlamlıdır.

Örnek: 'Baş' sözcüğü vücudun bir organı, lider veya başlangıç anlamlarına gelir.

Örnek: 'Ağaç' sözcüğü, zihnimizde ağaç kavramını çağrıştıran bir göstergedir.

Örnek: Trafik işaretlerinin anlamlarının incelenmesi göstergebilim alanına girer.

Örnek: 2-3 yaş arasında çocukların iki kelimeli cümleler kurması dil ediniminin bir aşamasıdır.

Örnek: Türkiye'de yaşayan ve hem Türkçe hem Kürtçe konuşan bireyler iki dilli olabilir.

Örnek: Anadolu ağızları, Türkçenin farklı lehçeleridir.

Örnek: Türkçe dilbilgisinde sözcük dizilişi özne-nesne-yüklem şeklindedir.

Örnek: Bütün dillerde isim ve fiil kategorisi bulunur - bu evrensel dilbilgisinin bir parçasıdır.

Örnek: 'Ali kitabı okudu' etken cümlesi 'Kitap Ali tarafından okundu' edilgen yapısına dönüştürülür.

Örnek: 'Pencereyi açar mısın?' sorusu çoğu bağlamda rica ifade eder, soru değil.

Örnek: 'Seni evlenmek için davet ediyorum' sözü evlenme teklifi söz edimidir.